خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل اصول انسانی و اخلاقی جنگ و جهاد در قرآن

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اصول انسانی و اخلاقی جنگ و جهاد در قرآن :

اشاره:‌

اسلام دین رحمت و عطوفت است و منادی نوع‌ دوستی. عدم تجاوز از حدود الهی و دعوت به اسلام و صلح‌ طلبی، رعایت عهد و برخورد انسانی با اسیران و…نمونه هایی از ماهیت دینِ مهر است. اما همه اینها نه نشانه سازش و تسلیم که آیتِ اقتدارند. صبر و صلح تا زمان عدم تعرض بیگانه است و اگر پای تهدید و تعرض به به میان آمد، تکلیف می‌ شود جهاد و ناسازگاری. در بخش پیشین این مقاله، اصول انسانی و اخلاقی جنگ در قرآن کریم را مطرح کردیم. در حنگ با کفر ضرورت دعوت به اسلام از سر حکمت و اندرز و موعظه به حسنه و مناظره نیکو را به عنوان تکالیف مجاهدان مطرح کردیم. اما دشمن اگر به راه نیامد…

مقابله به مثل

اسلام اجازه مقابله به مثل را به همان اندازه که دشمن تعدی و تجاوزکرده به مسلمانان داده است و حتی مسلمانان را به چشم پوشی و گذشت از این مقابله به مثل نیز تشویق می‌ کند. «و اِن عاقَبتُم فَعاقِبُوا بِمثلِ ما عُوقِبتُم بِهِ وَ لَئِن صَبَرتُم لَهُوَ خَیرٌ للِصّابرین» و اگر دشمن را عقوبت می‌ کنید، به همان اندازه باشد که عقوبت شده ‌اید؛ گرچه اگر تحمل بورزید (و چشم بپوشید) برای صابران بهتر است. (نحل:۱۲۶) و در آیه دیگر می‌فرماید: «فَمَنِ اعتَدی عَلَیکم فَاعتَدُوا عَلَیه بِمِثلِ مَا اَعتَدی عَلَیکم وَ اتّقُوا الله وَ اعلَمُوا اِنَّ اللهَ مَعَ الُمتَّقین» هر کس به شما ستم و تعدی کرد، شما نیز به همان اندازه به او تعدی کنید و از خدا بترسید (و زیاده روی ننمایید) و بدانید خدا با پرهیزگاران است. (بقره:۱۹۴) در آیه اوّل، گرچه مقابله به مثل جایز شمرده شده، ولی در آخر آیه نیز مسلمانان به تحمل و چشم‌ پوشی فرا خوانده شده ‌اند. در کتب تفسیر، شأن نزول آیه اوّل را (نحل/۱۲۶) در مورد شهادت حضرت حمزه عموی پیامبر اسلام(ص) در جنگ اُحد نقل کرده ‌اند که پیامبر(ص) تصمیم به مقابله به مثل در برابر دشمنان گرفتند و این آیه نازل شد و پیامبر(ص) را دعوت به صبر نمود.

در بعضی از روایات می ‌خوانیم که این آیه در جنگ اُحد نازل شده، هنگامی که پیامبر (ص) وضع دردناک شهادت عمویش، حمزه بن عبدالمطلب را دید (که دشمن به کشتن او قناعت نکرده، بلکه سینه و پهلوی او را با قساوت عجیبی دریده و قلبش را بیرون کشیده است و گوش و بینی ‌اش را قطع کرده، بسیار منقلب و ناراحت شد) و فرمود: خدایا حمد از آن توست و شکایت به تو می‌آورم و تو در برابر آنچه می‌ بینیم یار و مدد کارمایی. سپس فرمود: اگر من بر آنها چیره شوم آنها را مثله می‌ کنم، آنها را مثله می‌ کنم، آنها را مثله می‌ کنم (و طبق روایت دیگری فرمود هفتاد نفر از آنها را مثله خواهم کرد). در این هنگام آیه نازل شد (و ان عاقبتم فعاقَبوا بِمِثل ما عُوقِبتُم بِهِ وَ لَئِن صَبَرتُم لَهُوَ خَیرٌلِلصّابِرین). بلافاصله پیامبر(ص)عرض کرد: خدایا! صبر می‌ کنم، خدایا صبر می‌ کنم، خدایا صبر می‌ کنم. با اینکه این لحظه شاید دردناک ‌ترین لحظه ‌ای بود که در تمام عمر بر پیامبر(ص) گذشت، ولی باز پیامبر(ص) راه دوم را که راه عفو و گذشت بود، انتخاب فرمود و چنان که در تاریخ در سرگذشت فتح مکه می ‌خوانیم، آن روز که پیامبر(ص) بر این سنگدلان پیروز و مسلط شد، فرمان عفو عمومی صادر فرمود و به وعده خویش در جنگ اُحد وفا کرد. به‌راستی اگر انسان بخواهد نمونه عالی بزرگواری و عواطف انسانی را ببیند، باید داستان اُحد را درکنار داستان فتح مکه بگذارد و آن دو را با هم مقایسه کند. شاید تاکنون هیچ ملت پیروز مسلطی با قوم شکست خورده، معامله ‌ای را که پیامبر(ص) و مسلمانان پس از پیروزی با مشرکان مکه کردند، نکرده باشد؛ آن هم در محیطی که انتقام و کینه‌توزی در بافت جامعه نفوذ کرده بود و کینه ‌ها را نسل به نسل به میراث می¬گذاشت و اصولاً ترک انتقام جویی در آن محیط عیب بزرگی به شمار می ‌آمد. (مکارم شیرازی، ۴۷۵:۱۳۸۴)

پناه دادن به دشمن برای شنیدن کلام حق

«و اِنْ اَحَدٍ مِنَ الُمْشرِکینَ اسْتِجارَک فَاَجِرْهُ حتّی یسْمَعَ کلامَ اللهِ ثُمَّ ابَلِغْهُ مَاْمِنُه ذلِک بِاَنَّهُمْ قَوْمٌ لایفْقَهُونَ» اگر یکی از مشرکان از تو پناهندگی بخواهد، به او پناه ده تا کلام خدا را بشنود، سپس او را به محل امنش برسان، زیرا آنان گروهی نا آگاهند. (توبه:۶) این آیه نیز از آیاتی است که ادعای ناحق دشمنان را باطل می‌ کند. اسلام حتی در جبهه جنگ نیز آماده است اصول دعوتش را برای طالبان هدایت تبیین کند، سپس آنان را به محل امنی که از شمشیر مسلمانان در امان باشد، برساند تا با آگاهی در مقابل حق خاضع شوند. (فرامرزی و همکاران،۱۱۷:۱۳۸۴) مرحوم طبرسی در توضیح «ثُمَّ اَبِلغْهُ مَاْمِنُه» می ‌نویسد: معنای این جمله آن است که اگر اسلام آورد به خیر دنیا و آخرت نایل گردیده و اگر اسلام را نپذیرفت او را نکش، بلکه او را به دیار خودش، جایی که جانش و مالش در امان باشد برسان. (طبرسی،۱۴۰۸هـ :۱۳) جمله «ثُمَّ اَبلِغْهُ مَاِمنُه» برای این آورده شده که با کمال عنایت بر بازشدن راه هدایت به روی مردم دلالت کند و بفهماند که اسلام تا چه اندازه خواسته است حرمت مردم را در زندگی و کارهای حیاتی آنان حفظ کند. آری اسلام از به کار بردن کلماتی نظیر «باید چنین شود» و «خدا چنین خواسته » اغماض کرده تا مردم اگر هلاک می‌ شوند و اگر به راه زندگی می‌افتند، در هر دو حال اختیارشان بعد از فهمیدن و تمام شدن حجت باشد و دیگر بعد از آمدن انبیا، بشر به خدا حجتی نداشته باشد ». (علامه طباطبایی، ۲۳۹:۱۳۶۳) در کجای عالم شما چنین مکتبی سراغ دارید که برای هدایت دشمنانش این قدر اهمیت بدهد و از هر شرایطی که پیش می‌آید برای هدایت آنان استفاده کند. مسلماً چنین مکتبی نمی‌ تواند فقط کشتن و از بین بردن دشمن جزو اهدافش باشد، بلکه می ‌خواهد تا آنجا که ممکن است آنها را هدایت کند و اهل نجات قرار دهد.

صلح‌ پذیری در اسلام

«وَ اِن جَنَحُوا لِلسَّلمِ فَاجنَح لَها وَ تَوکل عَلَی الله اِنُّه هُوَ السَّمیعُ العَلیم» و اگر تمایل به صلح نشان دهند، تو نیز تمایل نشان داده و بر خداوند توکل کن که او شنوا و داناست. (انفال:۶۱) این آیه دقیقاً بعد از آیه «وَ اَعِدّوالَهُمْ مَااستَطَعْتُم مِن قُوَّه… » قرار دارد؛ یعنی با وجودی که اسلام مسلمانان را بر کسب آمادگی دفاعی در حد توان فرا می ‌خواند، دستور می‌ دهد که اگر دشمنان شما مایل به صلح و عدم درگیری هستند، شما اصراری بر جنگ و درگیری با آنان نداشته باشید و اگر پیشنهاد صلح کردند، از آنان بپذیرید. «فَاِنِ اعتَزَلُوکم فَلَم یقاتِلُوکم وَ اَلقَوا اِلَیکم السِّلَمَ فَما جَعَلَ اللهُ لَکم عَلَیهِم سَبیلاً» پس اگر از شما کناره گرفتند و با شما نجنگیدند و پیشنهاد صلح کردند، خداوند به شما اجازه نمی‌ دهد که معترض آنان شوید. (نساء:۹۰) این آیه نیز مسلمانان را به صلح ترغیب می‌ کند و به آنان اجازه جنگ با کسانی که خواهان صلح هستند نمی‌ دهد. حال آیا باز هم جا دارد که به اسلام تهمت جنگ ‌طلبی و خشونت‌ طلبی زده شود؟

رعایت عهد و پیمان از طرف مسلمانان

«اِلاّ الَّذینَ عاهَدْتُم مِنَ الُمشرِکین ثُمَّ لَمْ ینْقُصُوکم شَیئاً وَ لَم یظهَرُوا عَلَیکم اَحَداً فَاَتمّوُا اِلَیهِم عَهدَهُم اِلی مُدَّتِهِم اِنََّ اللهَ یحبُّ الُمتَّقین» مگر آن گروه از مشرکان که با آنها عهد بستید و عهد شما نشکستند و هیچ یک از دشمنان شما را یاری نکردند، پس با آنها عهد را تا پایان مدتشان محترم شمرید که خداوند پرهیزگاران را دوست دارد. (توبه:۴) در صورتی که مسلمانان با گروه، قبیله یا کشوری عهد و پیمان صلح بستند، به هیچ بهانه ‌ای نمی‌ توانند پیمان خود را نقض کنند و با این توجیه که در آن زمان ما ضعیف بودیم و این عهد را پذیرفتیم، ولی حالا چون قوی هستیم پس باید حق و حقوق خودمان را بگیریم، پیمان خود را فراموش کنند. در سال نهم هجرت با نازل شدن سوره برائت، پیامبر اسلام (ص) موظف شد به همه مشرکان اعلام کند که شرک جرم است و مشرک راهی جز اسلام آوردن یا پذیرفتن جنگ ندارد، ولی در همین سوره اعلام شد که رعایت عهد و پیمان لازم است و مشرکانی که با مسلمانان عهد و پیمان صلح بسته ‌اند تا زمان پایان پیمان در امان می‌ باشند. (توبه:۳تا۵) فراء می‌ گوید: خداوند قوم بنی‌ کنانه و بنی‌صخره را از برائت خود و رسولش مستثنا کرد، زیرا آنها نُه ماه دیگر تا پایان پیمانشان باقی‌مانده بود و لذا خداوند امر فرمود که تا پایان این مدت، مسلمانان پیمان را نشکنند. از طرف این دو گروه نیز این پیمان نقض نشده بود. ابن عباس می‌ گوید: آیه مربوط به هرکسی است که با خدا و رسول پیمان بسته باشد و پیمانش را نقض نکرده باشد. «ثُمَّ لَمْ ینْقُضُوکمْ شَیئاً» یعنی از شروط پیمان چیزی کم نکنند. «وَلَمْ یظاهِروُا عَلَیکم اَحداً» و هیچ کس از دشمنانِ شما را یاری نکنند. (طبرسی، ۱۴۰۸ه:۱۰) کدام مکتب افراد خود را سفارش می‌ کند به اینکه باید با دشمنان نیز عهد و پیمان را رعایت نمایند، وفای به عهد ممکن است برای مسلمانان ضررهای مقطعی نیز داشته باشد ولی رعایت عهد و پیمان در اسلام با اهمیت‌تر از سود و زیان ‌های مقطعی است.

برخورد با اسیران در اسلام

«یا ایهاَ النَّبی قُل لِمَن فی اَیدِیکم مِن الاَسری اِنً یعلَمِ اللهُ فی قُلُوُبِکم خَیراً یؤتِکم خَیراً مِمّا اُخِذَ مِنکمْ و یغفِرلَکم وَاللهُ غَفُورٌ رَحیم» ای پیامبر به اسیرانی که در دست شما هستند بگو اگرخداوند در دل‌های شما خیر و نیکی بداند، بهتر از آنچه از شما گرفته شده، به شما می‌ بخشد و گناهان تان را می ‌آمرزد و خداوند آمرزنده و مهربان است. (انفال:۷۰) این آیه به بهترین وجه اسیران را به اسلام دعوت کرده است و به آنان اطمینان خاطر داده که گرچه شما اسیر شده ‌اید و برای آزادی فدیه پرداخته ‌اید، بدانید اگر دل‌ های شما به حق تمایل پیدا کند و به خدا رو آورید، بهتر از آنچه از دست داده ‌اید به شما می‌ دهد و گناهان تان را می ‌آمرزد و گذشته شما را پاک می‌ کند. این لطیف‌ ترین و مهربانانه‌ ترین کلام با اسیر است که خدای متعال به آن