خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل امام هادی علیه السّلام پیشوای جهاد فکری و فرهنگی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل امام هادی علیه السّلام پیشوای جهاد فکری و فرهنگی :

اشاره

دوران امامت امام هادی علیه السلام به دلیل گسترش فرهنگی، گرایش های اعتقادی و بحث های علمی – که از برخورد میان مکاتب کلامی و تحولات فرهنگی مختلف ناشی شده بود – از ویژگی خاصی برخوردار بوده است. در این دوران، مکتب های عقیدتی گوناگونی چون «معتزله» و «اشاعره» گسترش یافته و پراکندگی آرای فراوانی در سطح فرهنگی جامعه پدید آمده بود. مباحثی کلان چون: جبر و تفویض، ممکن یا ناممکن بودن رؤیت خداوند، تجسیم و… افکار عمومی جامعه را دستخوش تاخت و تازهای فکری کرده بود. سرچشم این تحولات فکری، در رویکرد دولت عباسی به مسائل علمی و فرهنگی و نیز هجوم فلسفه و کلام دیگر ملل به سوی جامع مسلمانان خلاصه می شود. به طوری که دستگاه حکومتی، کتاب های علمی دانشمندان ملل دیگر را به عربی ترجمه می کرد و در اختیار مسلمانان می گذاشت. این روند از زمان مأمون آغاز شد و به تدریج ادامه یافت تا به اوج خود رسید. تلاش فراوانی در ترجم کتاب های دیگر ملل، به ویژه یونان وجود داشت و بودج بسیاری در این راه هزینه شد.

پس از آن، این روند تا آنجا ادامه یافت که ثروتمندان و بزرگان دور عباسی نیز به این کار مبادرت ورزیدند و دانشمندان را گرامی داشتند و حتی تعداد کتاب فروشان و کاغذفروشان در بغداد بیش تر از دیگر مغازه ها شد و انجمن های علمی و ادبی زیادی تشکیل گردید و مردم بیش از هر کار، به مباحثات علمی و مطالعه پرداختند.

از سوی دیگر، ارتباط بیش از حد خلفای عباسی با غیر مسلمانان و احترام بیش از اندازه به آن ها، عقاید ضداسلامی را وارد عرص فکری جامعه نمود. آنچه از بررسی زندگانی امام هادی علیه السلام به دست می آید، جهاد علمی و فکری ایشان در برتری دادن مبانی اعتقادی شیعه و گسترش آن در جامعه بود که این مقاله به تبیین تلاش های آن امام همام علیه السلام در این عرصه پرداخته است.

شرایط کلی دوران امام هادی علیه السلام

امام هادی علیه السلام در سال ۲۲۰ق، در سن هشت سالگی[۱] و بعد از شهادت پدر بزرگوارشان، به مدت سی و سه سال عهده دار امامت و ولایت بر مردم شدند[۲] که ده سال آخر عمر را تحت نظر «متوکل عباسی» در سامرا گذراندند[۳] و در ماه رجب سال ۲۵۴ق به شهادت رسیده،[۴] در سامرا و در خان خویش به خاک سپرده شدند.[۵] ایشان در طول مدت اقامت خویش با تنی چند از خلفای عباسی معاصر بودند که به ترتیب عبارتند از: معتصم، واثق، متوکل، منتصر، مستعین و معتز.[۶]

در این دوران، ظلم و جور و غارت بیت المال در دستگاه حکومت رواج داشت و خلفای عباسی به جای برطرف کردن مشکلات مردم و رفع حوایج آنان، به خوش گذرانی و میگساری می پرداختند و اموال بیت المال را به تاراج می بردند. از طرف دیگر، چون موقعیت خود را متزلزل و ناپایدار می دیدند، از طرف علویان احساس خطر می کردند. از این رو، با ایجاد نفرت نسبت به شیعیان، آنان را تحت فشار قرار داده، از هرگونه ظلم و جنایتی نسبت به آنان دریغ نمی کردند. اوج این جنایات در زمان متوکّل عباسی بود؛ چراکه وی بغض و کین شدیدی نسبت به اهل بیت (ع) داشت و شیعیان را مورد شکنجه و آزار قرار می داد و به قتل می رسانید.

«ابن اثیر» می گوید: «کانَ الْمُتَوَکِّلُ شدیدَ الْبغْضِ لِعَلِیِّ بْنِ أَبی طالِبٍ وَ لأهْلِ بَیْتِهِ(ع) وَ کانَ یقْصُدُ منْ یبْلُغُهُ عَنْهُ أَنَّهُ یتَوَلّی علِیّا وَ أَهلَهُ بِأَخْذِ الْمالِ وَ الدَّمِ؛[۷] متوکل نسبت به علی بن ابی طالب و اهل بیتش(ع) بغض شدیدی داشت و اگر به او خبر می دادند کسی آن ها را دوست دارد، قصد مال و جانش را می کرد.» کین او نسبت به خاندان نبوت بدان حد بود که قبر مطهر امام حسین علیه السلام را تخریب نموده، دستور داد روی آن را شخم بزنند و زراعت کنند و آنجا را به آب بست.[۸]

جایگاه علمی امام هادی علیه السلام

همه در مقابل مقام علمی امام خضوع و خشوع می کردند. حضرت در سامرا مشغول تبلیغ و تعلیم شده، رساله ای در جبر و تفویض دارند که در آن به وسیل آیات و روایات و با ادل عقلی، جبر و تفویض را ابطال کرده و «أمرٌ بَینَ الأمرین» را اثبات کرده اند.[۹] در عین حالی که در اطراف خلفا کسانی بودند که خود را فقیه می دانستند؛ اما در بسیاری از مسائل به امام مراجعه می کردند. مسعودی در «مروج الذهب» می نویسد: مرد ذمی – که در واقع از اهل کتاب بود؛ اما زیر پرچم اسلام زندگی می کرد، مشروط بر این که به قوانین اسلام احترام کند و خلاف شرع نکند- نسبت به زن مسلمانی کار زشتی انجام داده بود. او را نزد خلیفه بردند و فقها او را محکوم به اعدام نمودند. هنگامی که می خواستند حکم را اجرا کنند، او زرنگی کرد و شهادتین را بر زبان آورد و از این طریق فقها را فریب داد؛ چراکه «الْإِسْلَامُ یَجُبُّ ما قبْلَه؛[۱۰] اسلام گذشته را ندیده می گیرد»؛ یعنی گذشته اش هیچ می شد؛ اما برخی از فقهای حاضر در این مسئله تشکیک کردند که اسلام او واقعی نیست و… متوکل که امام را می شناخت، گفت: این مسئله را از ابوالحسن الهادی علیه السلام بپرسید. حضرت در جواب نام آن فقیهان نوشتند: او باید اعدام شود و قتل، جزای اوست. فقها خواستند که حضرت دلیل این فتوا را بنویسند. امام از قرآن مجید این حکم را استخراج فرمودند که: (فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا قالُوا آمَنَّا باللَّهِ وَحدَهُ وَ کفرْنا به ما کنَّا بِهِ مُشْرِکینَ* فَلَمْ یک ینْفَعُهُمْ إیمانُهُمْ لَما رَأَوْا بأْسَنا سنَّتَ اللَّهِ الَّتی قَدْ خَلَتْ فی عِبادِهِ وَ خَسِرَ هُنالِک الْکافِرُونَ)؛[۱۱] «پس چون سختی [عذاب] ما را دیدند، گفتند: فقط به خدا ایمان آوردیم و بدان چه با او شریک می گرداندیم، کافریم [؛ ولی] هنگامی که عذاب ما را مشاهده کردند، دیگر ایمان برای آن ها سودی ندارد. این سنّت خداست که [از دیرباز] دربار بندگانش چنین جاری شده و آن جاست که ناباوران زیان کرده اند.»

جهاد علمی امام هادی علیه السلام

امام هادی علیه السلام با استفاده از سلسله برنامه های ارشادی، فرهنگی و تربیتی، مبارز غیرمستقیمی را با حاکمیت آغاز کردند و بی آن که حساسیت دستگاه را متوجه خود سازند، به انجام فعالیت هایی علیه آن ها پرداختند و در مواقع لازم نیز تا جایی که حیات شیعه را به مخاطره نمی انداخت، دامن آن را گسترده تر می ساختند و با این فعالیت ها، بی اساس بودن این تصور را که «امام به دلیل مراقبت دشمن، در مسائل سیاسی مداخله نمی کرد و هیچ گونه مبارز سیاسی نداشت» آشکار شد.

امام در آن شرایط سخت، به بهترین شیوه های مبارزاتی دست می زد که در بسیاری از موارد، دشمن را مرعوب خود ساخته، غافل گیر می کرد. ایشان با استفاده از فرصت های مناسب، با نامشروع معرفی کردن عباسیان، مسلمانان را از هرگونه همکاری با آنان (مگر در موارد ضرورت) برحذر می داشتند و با این کار، چهر این جرثومه های فساد را برای مردم بیش تر آشکار می فرمودند. هم چنین، با نفوذ عاطفی در دل درباریان و دولت مردان و فرماندهان سپاه کفر، زمین انجام امور و کم تر کردن مشکلات جامع شیعه را فراهم می کردند.

جهاد فکری امام هادی علیه السلام علیه فرقه ها

از دیگر اقدامات مدیریتی آن حضرت می توان به تقویت پایگاه های مردمی از سوی ایشان اشاره کرد. امام با دلداری و پشتیبانی از مردم و هم چنین بهره گیری از آگاهی و دانش امامت خویش، شیعیان را با آگاه کردن از آینده، به برچیده شدن بساط ستم امیدوار می کردند و در رفتارهای مدیریتی خویش، در راستای ترویج ارزش های اسلامی، شایسته سالاری، طرد عناصر مفسد و اختلاف افکن، تکریم انسان های شریف و ارتباط مداوم با نمایندگان و مردم را سرلوح فعالیت های خویش قرار داده بودند. آنچه که به خوبی می توان از تاریخ حیات سیاسی، اجتماعی، فکری و فرهنگی امام هادی علیه السلام به دست آورد، یک الگوی صحیح، دقیق، کامل و هدفمند برای جهاد علمی، فکری و فرهنگی جامع اسلامی است.

در دوران امامت امام هادی علیه السلام به دلیل گسترش فرهنگ ها، گرایش های اعتقادی و بحث های علمی، ترجم متون و… جامعه دچار بعضی انحرافات فکری و عقیدتی شد.[۱۲] امام به مناسبت هایی، با این انحرافات برخورد می کردند و با اعلام موضع خویش، نظر حق را بیان می فرمودند و مردم را از باورهای غلط باز می داشتند. منشأ این انحرافات و ایجاد نحله ها و فرقه های انحرافی، همان گسترش روزافزون عقاید و مسائل کلامی فراوان و وارد شده از سایر کشورهای غیراسلامی بود که به واسط ترجمه شدن آن کتب به زبان عربی، در اختیار مردم و مسلمانان قرار می گرفت. این فرقه ها را می توان چنین برشمرد:

الف) غُلات

غلوّ جریانی انحرافی است که در هر یک از شریعت های یهود،[۱۳] مسیحیت[۱۴] و اسلام وجود داشته و دارد. تاریخ پیدایش این گروه به صدر اسلام برمی گردد که پس از شهادت امام حسین علیه السلام به صورت منسجم شکل گرفتند.[۱۵] آن ها دارای گروه های مختلفی بودند؛ لکن از زمان امام رضا علیه السلام تا زمان غیبت صغری، کم تر موردی به عنوان فرق غالی یافت می شود و افرادی که در این دوره غالی نامیده می شوند، طرفدار فرقه های معروف غلات بودند. بنابراین، این دوره را دور غالیان بدون فرقه می نامند.

پیدایش غلوّ از زیان بارترین جریان ها و انحراف های درونی شیعه به شمار می رود که به علت پیشین تشیع، سردمداران آن، نقش مهمی در تخریب شخصیت ائمه(ع) و ترسیم جلوه ای ناپسند از شیعه و انزوای این مکتب داشته است، به نحوی که عده ای در رویارویی با باورهای این گروه، از اصل مبانی و رفتارهای صحیح شیعی پرهیز می کنند.[۱۶] این جریان، علاوه بر آن که توانست بخش بزرگی از نیروی فکری و فرهنگی شیعه را به خود مشغول سازد و میزان بهره برداری آنان را از جامعه، برای معرفی معارف شیعه و اسلام کاهش دهد، توانست شماری از نیروهای شیعی را در درون خود فرو ببرد و آن ها با انتساب خود به ائمه(ع) و طرح باورهای غلوّآمیز دربار آنها، به جعل و دسیسه در روایات به نام آن بزرگواران پرداخته و مخالفت ائمه(ع) با خود را نوعی تقیه قلمداد می کردند.[۱۷]

بعضی از سران غالی که در این دوره می زیستند، عبارتند از:

«فارس بن حاتم» از یاران امام و وکیل حضرت در سامرا. زمانی که امام هادی علیه السلام متوجه اختلاف و درگیری فارس با وکیل دیگر امام، علی بن جعفر همدانی شد، حق را به علی بن جعفر داد و از او حمایت کرد، لذا فارس به مخالفت با امام برخاست و شایع کرد که آن حضرت پس از خود جعفر را به امامت برگزیده است، نه امام حسن علیه السلام را.[۱۸]

و «عروه بن یحیی» که قبل از لغزیدن، از یاران امام و وکیل مورد اعتماد ایشان در بغداد بود؛ ولی پس از چندی از برگرداندن اموال خودداری کرد و حتی گنجین اموال امامت را به آتش کشید. او دروغ هایی را به حضرت نسبت داد و مورد لعن امام و شیعیان واقع شد و سرانجام به نفرین حضرت از دنیا رفت.[۱۹] شیخ طوسی(ره) از او باتعبیر «ملعون غال» یاد می کند.

و «ابن بابای قمی» از یاران امام دهم و یازدهم علیهما السلام بود که پس از مدتی افکار غالیانه پیدا کرد و شاگردی «ابن حسکه» غالی سرشناس را پذیرفت و مدعی نبوت از سوی امام شد و خود را باب امام معرفی کرد.[۲۰] علی بن حسکه و شاگردش که قاسم بن یقطین نام داشت نیز خود را موالی ائمه(ع) معرفی نموده، با سوءاستفاده از دلدادگی دینی شیعیان به اهل بیت (ع)، مطالب انحرافی و غلوّآمیز را به نام دین به جامع شیعی تزریق می کردند و به رواج اباحی گری می پرداختند[۲۱] علی بن حسکه، امام هادی علیه السلام را خدا و خالق و مدبر جهان و خود را نبی و فرستاده از جانب ایشان می دانست که برای هدایت مردم آمده است. آن ها آیات نماز و زکات و سایر واجبات را به صورت انحرافی تأویل می کردند.[۲۲]

ب) صوفیان

برخی با ادعای دوری از دنیا و زهد، بر کرسی وعظ و خطابه نشستند و به دنبال مطامع دنیایی، بسیاری از مردم ساده لوح را فریب داده، آن ها را به انحراف کشیدند و جریانی انحرافی به نام «صوفی گری» را ایجاد نمودند که در دور امام هادی علیه السلام حضور فعال و گسترده ای داشتند. گروه هایی از این فرقه مسجد را کنار گذاشته، با ساختن خانقاه، به جدایی و گوشه گیری از مردم روی آورده و با ژنده پوشی و ظاهرسازی، خود را از جامعه جدا ساختند و آیین های بدعت آمیز را جایگزین عبادات و مراسم رسمی دین کردند.[۲۳]

ج) تجسیم یا مجسِّمه

آن ها ظاهرگرایان و حس گرایانی هستند که برای خداوند اعضا و جوارح قائل شده اند، در حالی که بی تردید یکی از بزرگ ترین رهاوردهای بعثت پیامبران الهی(ع) شناخت درست،